Agrarisch nieuws

Veldemissies van ammoniak veroorzaken een groot deel van de totale ammoniakemissie in de landbouw. Het kabinet heeft een aantal maatregelen aangekondigd om de veldemissies te verminderen. Bij de uitwerking wordt rekening gehouden met de gevolgen voor biologische en extensieve bedrijven.

Het gaat om de volgende maatregelen:

• Het emissiearm aanwenden van ureumhoudende kunstmeststoffen, spuiwater en plantaardig digestaat. De beoogde inwerkingtreding is op 1 januari 2028.
• Het verplicht stellen van mestinjectie op bouwland.
• De combinatie van dagontmesting, monovergisting én het strippen van ammoniak uit melkveemest kan perspectief bieden om zowel in de stal als bij het uitrijden van dierlijke mest de emissies te verminderen. Het kabinet gaat dit financieel ondersteunen.
• Doorontwikkeling van verschillende innovatieve technieken, waaronder het aanzuren van dierlijke mest vlak voor toediening. Deze worden vervolgens, waar mogelijk en zinvol, in regelgeving vastgelegd.
• De gedoogregeling voor het bovengronds aanwenden van runderdrijfmest kan vanaf 2027 niet meer worden toegepast.

Vanaf 1 oktober 2026 wijzigen de eisen voor verschillende typen luchtwassers. De wijzigingen zijn opgenomen in de aangepaste systeembeschrijvingen van de Omgevingsregeling. Voor agrarische bedrijven met een luchtwasser kunnen deze wijzigingen gevolgen hebben voor de bedrijfsvoering, monitoring en registratie.

Biologische luchtwassers
Een belangrijke wijziging betreft biologische luchtwassers. De toegestane pH-bandbreedte wordt aangescherpt van 6,5–7,5 naar 6,5–7,3. Daarnaast moet de automatische spuiregeling worden aangestuurd op basis van zowel geleidbaarheid (EC) als pH. Ook worden aanvullende eisen gesteld aan het gebruik en onderhoud van de installatie. Zo moet de luchtwasser tijdens perioden waarin geen dieren aanwezig zijn in werking blijven. Reinigings- en ontsmettingsmiddelen mogen de werking van de bacteriepopulatie niet negatief beïnvloeden.

Chemische luchtwassers
Bij chemische luchtwassers wordt naast zwavelzuur ook salpeterzuur als zuur toegestaan. Voor het gebruik van salpeterzuur gelden aanvullende voorwaarden, waaronder eisen aan de geleidbaarheid.

Aanpassing bestaande luchtwasser
Het is vooral van belang om te beoordelen welke systeembeschrijving en OW-code op een bedrijf van toepassing zijn. De nieuwe eisen betekenen niet automatisch dat iedere bestaande luchtwasser per 1 oktober 2026 technisch moet worden aangepast. De gevolgen voor een bestaande installatie zijn afhankelijk van onder meer de vergunningssituatie en de toepasselijke systeembeschrijving. Bij een bestaande installatie moet het bevoegd gezag beoordelen of de nieuwe eis in de betreffende situatie als Best Beschikbare Techniek (BBT) moet worden toegepast.

Advies
Inventariseer de aanwezige luchtwassers, controleer de geldende OW-code en vergelijk de huidige instellingen en bedrijfsvoering met de nieuwe systeembeschrijving. Besteed daarbij specifiek aandacht aan pH-, EC- en spuiregeling, monitoring en registratie.

Na het indienen van de Gecombineerde opgave is het verplicht de bedrijfssituatie actueel te houden. Denk daarbij aan wijzigingen in de percelen, de geteelde gewassen en de nateelten. Ook moeten niet-uitgevoerde of niet-geslaagde eco-activiteiten direct worden ingetrokken, tenzij sprake is van een situatie waarin overmacht geldt. De uiterste datum voor het indienen van wijzigingen is 15 oktober.

Overmacht
Wanneer door extreme situaties niet aan de voorwaarden of randvoorwaarden voor de GLB-subsidies (bijvoorbeeld basisbetaling, eco-regeling en graasdierpremie) kan worden voldaan, kan een beroep op overmacht worden gedaan. In dat geval hoeft de eco-activiteit niet teruggetrokken te worden.

Voor de volgende situaties wordt automatisch overmacht verleend:

• Conditionaliteiten: GLMC 6 (minimale bodembedekking);
• Eco-activiteit groene braak: minimale zichtbare bodembedekking;
• Eco-activiteit onderzaai vanggewas: minimale zichtbare bodembedekking;
• Eco-activiteit vroeg ras rooigewas: verschuiving uiterste rooidatum van 31 augustus naar 30 september.  

Meststoffenwet
Voor de opgave of wijziging van een vanggewas of winterteelt op bouwland op zand- en lössgrond geldt 15 oktober als uiterste datum. De opgave of wijziging van het vanggewas na de teelt van maïs op zand- en lössgrond moet zelfs uiterlijk 1 oktober gebeuren.

Het kabinet houdt vast aan de ingrijpende herziening van de pachtwetgeving. Het wetsvoorstel daartoe heeft als doel om agrariërs ook in de huidige grondmarkt duurzaam toegang tot grond te verschaffen in een stelsel dat ook verpachters rendement en flexibiliteit biedt.

Normering kortlopende pacht, vrije prijsvorming langlopende pacht
De belangrijkste wijze waarop de herziening hieraan bijdraagt, is de omkering van het pachtstelsel. De prijzen van kortlopende pacht worden genormeerd, zoals nu nog het geval is bij reguliere pacht en geliberaliseerde pacht met een pachtduur langer dan zes jaar. De nieuwe  standaardpacht daarentegen zal vrije prijsvorming kennen en heeft een looptijd van minimaal 24 jaar. Dit moet zorgen voor meer bedrijfszekerheid en duurzaam grondbeheer.

Uitzondering glastuinbouw
Het kabinet staat positief tegenover de wens uit de glastuinbouw om deze sector uit te zonderen van de pachtregelgeving. Die mogelijkheid wordt daarom verder onderzocht.

Planning
Het wetsvoorstel gaat naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027 voor advies naar de Raad van State en wordt rond de zomer van 2027 aan de Tweede Kamer aangeboden.

Het antibioticagebruik in de Nederlandse veehouderij is in 2025 opnieuw gedaald, namelijk met bijna 7% ten opzichte van 2024. Sinds 2009 is de verkoop van antibiotica voor dieren met ruim 77% afgenomen. Daarmee is de resistentie tegen antibiotica in dieren ook afgenomen. De doelstelling om het gebruik van antibiotica terug te brengen tot een verantwoord en aanvaardbaar laag niveau is in veel (deel)sectoren bereikt. Voor de kalversector ligt er echter nog wel een belangrijke opgave.

Nieuwe afspraak met kalversector
In de kalversector is het gemiddelde antibioticagebruik al enkele jaren stabiel. Ook het aantal bedrijven dat veel antibiotica gebruikt, is niet afgenomen. De sector heeft in het Veal Forward plan de ambitie uitgesproken om 50% reductie te realiseren in 2032 ten opzichte van 2022. Daarnaast heeft de staatssecretaris van LVVN met de sector afgesproken dat in 2032 het aantal in bedrijf zijnde hooggebruikende bedrijven met 50% is verminderd ten opzichte van 2026. Om dit te bereiken zal de sector een verscherpte aanpak van (structurele) hooggebruikers invoeren, die naar verwachting per 1 januari 2027 ingaat. Ook kijkt de sector op meerdere fronten naar het verbeteren van de gezondheid van de kalveren over de gehele keten.

Gebruik bij vleeskuikens onverwacht gestegen
Bij vleeskuikens is het antibioticagebruik sinds 2011 met 80% is afgenomen, onder meer door een toename van bedrijven met trager groeiende vleeskuikens. Opvallend is echter dat het gebruik in 2025 met bijna 25% is toegenomen ten opzichte van 2024. De sector heeft daarom een werkgroep opgericht die de oorzaak van de stijging moet achterhalen. Het valt op dat er een relatief hoog gebruik is in de eerste week dat de vleeskuikens op het bedrijf zijn. De sector kijkt waar de stijging vandaan komt en wat veehouders en dierenartsen kunnen doen om het gebruik weer terug te dringen.

Uitbreiding monitoring gebruik naar alle gehouden dieren
De monitoring van het gebruik van antimicrobiële diergeneesmiddelen zal uitgebreid worden naar alle gehouden dieren, waaronder schapen en paarden (per 2027) en vanaf 2030 ook honden en katten.

Het Besluit houders van dieren verplicht onder meer om de dieren die niet in een gebouw worden gehouden, bescherming te bieden tegen gezondheidsrisico’s en slechte weersomstandigheden. Ook houders van bijzondere of sterke dieren moeten hiertegen voldoende bescherming bieden. Dat blijkt uit een recente uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb).

De zaak draaide om wolvarkens die op een zeer nat en modderig perceel werden gehouden, zonder droge ligplaats of schuilgelegenheid. Naar aanleiding van een NVWA-controle had de minister van LVVN een last onder bestuursdwang opgelegd om voldoende bescherming af te dwingen.

Volgens de dierhouder kunnen wolvarkens zich heel goed redden onder dergelijke omstandigheden. Ook bleek uit het gezondheidsdossier dat er de afgelopen tien jaar geen gezondheidsproblemen waren geweest die waren terug te voeren op de wijze van houden van deze dieren.

Het CBb oordeelde dat de wettelijke basiseisen ook dan gelden. Dat dieren van nature beter tegen kou of regen kunnen, betekent niet dat een houder geen aanvullende maatregelen hoeft te treffen.

Belangrijk is bovendien dat niet alleen ziekte of sterfte bepalend is. Een veehouder moet gezondheidsrisico’s vooraf voorkomen. Bij buitenhuisvesting betekent dit dat dieren daadwerkelijk toegang moeten hebben tot een droge, comfortabele plek en beschutting tegen neerslag, wind en kou.

Uit eerdere rechterlijke uitspraken blijkt dat slechte weersomstandigheden niet alleen zien op neerslag, wind en kou, maar ook op hitte en felle zon.

Het Nederlandse pachtrecht kent een sterke bescherming van de pachter. Zo moet een pachtovereenkomst ter goedkeuring worden voorgelegd aan de grondkamer. De grondkamer toetst de overeenkomst aan de wettelijke regels en kan de overeenkomst wijzigen als bepaalde afspraken niet zijn toegestaan of onredelijk zijn. Dat kan ook als pachter en verpachter het volledig eens zijn over de overeengekomen pachtvoorwaarden. Dat blijkt uit een recente uitspraak van de Centrale Grondkamer.

Zaak
De provincie en een landbouwer hadden een geliberaliseerde pachtovereenkomst voor de duur van één jaar afgesloten voor een perceel grasland. Dit perceel zou mogelijk tussentijds worden ingericht als natuur. Bij daadwerkelijke opzegging door de provincie zou de pachtprijs hierop worden aangepast.

De grondkamer keurde de pachtovereenkomst goed na wijziging van de bepalingen over een eventuele tussentijdse opzegging. De provincie was het niet eens met de wijziging en ging in beroep bij de Centrale Grondkamer.

Opzeggingsbeding buitensporig
De Centrale Grondkamer oordeelde dat ondanks de onzekerheid die de pachter had geaccepteerd het tussentijdse opzeggingsbeding buitensporig was. De pachter kan zijn bedrijfsvoering immers hebben afgestemd op het gepachte, bijvoorbeeld voor mestafzet, teelt en subsidieaanvragen. Het financiële risico werd volledig bij de pachter gelegd. Dat oordeel gold hier ongeacht de hoogte van de pachtprijs.

Schadevergoeding voor pachter bij tussentijdse opzegging
De buitensporigheid kan volgens de Centrale Grondkamer worden weggenomen door in de pachtovereenkomst op te nemen dat de pachter bij tussentijdse opzegging recht heeft op vergoeding van de concrete schade die daardoor ontstaat.

Overeenkomsten met langere looptijd
De uitspraak ziet uitsluitend op een pachtovereenkomst van één jaar. Overeenkomsten met een langere looptijd zijn niet beoordeeld; daarvoor blijft de beoordeling afhankelijk van de omstandigheden van het geval.

Het kabinet wil een landelijke afstandsnorm van 500 meter invoeren tussen geitenhouderijen en woonkernen en andere gevoelige functies, zoals kinderdagverblijven en ouderenzorginstellingen. De norm moet voorkomen dat nieuwe situaties ontstaan waarin omwonenden een verhoogd gezondheidsrisico lopen.

Gevolgen afstandsnorm
Binnen een straal van 500 meter van gevoelige functies of woonkernen mogen geen nieuwe geitenhouderijen gevestigd worden. Ook mogen geen woonkernen en andere gevoelige functies binnen 500 meter van een geitenhouderij gebouwd worden.

Voor bestaande geitenhouderijen binnen 500 meter geldt het voorgenomen uitgangspunt dat uitbreiding niet mogelijk is zolang geen bewezen effectieve en handhaafbare emissiereducerende maatregelen beschikbaar zijn. Zodra dergelijke maatregelen beschikbaar zijn, wil het kabinet onder voorwaarden een beperkte uitbreiding mogelijk maken.

Juridische uitwerking
De afstandsnorm is nog niet juridisch van kracht. Eerst wordt een plan-milieueffectrapportage uitgevoerd, waarna de regelgeving onder de Omgevingswet verder wordt uitgewerkt. Het kabinet verwacht dat het totale traject gemiddeld 2,5 tot 3 jaar duurt.

Handhaving provinciale moratoria
Het kabinet vraagt provincies rekening te houden met de aangekondigde maatregelen en bestaande moratoria te handhaven totdat de regelgeving van het Rijk in werking is getreden. De gemeenten worden gevraagd om bij nieuwe ruimtelijke plannen rekening te houden met de aangekondigde regelgeving.

Prioritaire locaties
Daarnaast worden prioritaire locaties aangewezen waar de gezondheidsrisico’s het grootst zijn. Daar wordt samen met gemeenten en provincies gekeken naar maatwerk, waaronder emissiereductie, verplaatsing of vrijwillige uitkoop.

De minister van LVVN heeft naar aanleiding van de aanhoudende droogte een aantal maatregelen genomen voor de uitrijdperiode van dierlijke mest op grasland, het GLB en de eco-regeling.

Uitrijdperiode dierlijke mest
De uitrijdperiode voor drijfmest op grasland wordt voor alle grondsoortregio’s verlengd tot en met 15 september. Voor vaste dierlijke mest op graslandpercelen op zand- en lössgronden wordt de uitrijdperiode eveneens verlengd naar 15 september.

De minister wil hiermee voorkomen dat eind augustus nog veel mest wordt uitgereden op verdroogde grond. Volgens een advies van de Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM) brengt het uitrijden van (veel) mest op verdroogde grond risico’s op uit- en afspoeling met zich mee. Een verlenging van de uitrijdperiode voor dierlijke mest op grasland tot half september leidt volgens de CDM echter niet tot een betekenisvolle toename van de uit- en afspoeling van nitraat ten opzichte van de reguliere uitrijdperiode.

Maatregelen GLB en/of eco-regeling
De minister heeft besloten om overmacht toe te kennen voor twee conditionaliteitsvoorwaarden en een aantal subsidievoorwaarden binnen de eco-regeling. Als gevolg van de overmacht zullen deze voorwaarden, ongeacht wat er naar voren komt bij een eventuele controle, als voldaan worden beschouwd.

Voor de conditionaliteitsvoorwaarden gaat het om de goede landbouw en milieuconditie 6 (GLMC) ‘Minimale bodembedekking’ en de onderdelen daarbinnen die een minimale bodembedekking voorschrijven van 80 procent. In de zomer voor percelen die uit productie zijn gehaald en voor kleigronden de minimale periode voor de bedekking in de herfst. Ook bij de eco-activiteit ‘groene braak’ gaat het om de voorwaarde om een minimale zichtbare bedekking te hebben van 80 procent. Voor de eco-activiteit ‘onderzaai vanggewas’ gaat het eveneens om de voorwaarde voor een minimale zichtbare bedekking van 80 procent en de voorwaarde dat deze direct na de oogst van de hoofdteelt aanwezig moet zijn.

Voor de eco-activiteit ‘vroeg ras rooigewas’ wordt de uiterste rooidatum van 1 september gelijkgesteld met de huidige uiterlijke inzaaidatum van vanggewassen op zand- of lössgrond van 1 oktober.

De Subsidiemodule Agrarische Bedrijfsadvisering en Educatie (SABE), vallend onder het nieuwe Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB), wordt jaarlijks opengesteld. Het doel is het ondersteunen van landbouwondernemers die individueel of samen hun kennis over verduurzaming van de bedrijfsvoering willen vergroten.

Openstelling 2026
De modules betreffende advies- en bedrijfsplanvouchers voor landbouwondernemers worden in de periode 7 oktober tot en met 18 november 2026 opnieuw opengesteld. Met deze vouchers kunnen agrarische ondernemers onafhankelijk advies inwinnen gericht op duurzaamheidsopgaven, kringlooplandbouw en klimaatneutrale landbouw. Met een adviesvoucher kan een landbouwer een bedrijfsspecifiek bedrijfsadvies verkrijgen op één bepaald aandachtsgebied. Met een bedrijfsplanvoucher kan een geheel bedrijfsplan worden verkregen gericht op omschakeling naar duurzame landbouw.

Budget en volgorde behandeling aanvragen
Het budget bedraagt € 4,5 miljoen voor adviesvouchers en € 2,1 miljoen voor bedrijfsplanvouchers. Aanvragen worden behandeld op volgorde van binnenkomst, waarbij het principe geldt ‘wie het eerst komt wie het eerst maalt’. Gezien de grote belangstelling in de vorige openstellingsperiodes zal een aanvraag daarom direct op de eerste dag van de openstellingsperiode ingediend moeten worden.